Quần thể là gì? Đặc điểm của quần thể sinh vật

Quần thể sinh vật là một khái niệm quan trọng trong nghiên cứu sinh học và nghiên cứu về các loài sinh vật trên Trái Đất. Vậy quần thể là gì, quần thể có những đặc điểm gì? Hãy cùng nhau tìm hiểu về vấn đề này thông qua bài viết sau nhé.

Tìm hiểu khái niệm quần thể sinh vật là gì?

Quần thể là một nhóm các cá thể cùng loài chiếm một khoảng không gian cụ thể tại một thời điểm nhất định, các cá thể này có thể giao phối với nhau, sinh ra đời con cái có khả năng sinh sản. 

Ví dụ về quần thể sinh vật- quần thể hươu sao
Ví dụ về quần thể sinh vật- quần thể hươu sao

Quần thể là đơn vị cơ bản của quá trình tiến hóa và tất cả các sinh vật trong cùng một quần thể đều có chung một vốn gen. Nghiên cứu về quần thể chủ yếu là về sự thay đổi số lượng và mối quan hệ giữa các cá thể, còn mối quan hệ giữa các cá thể đã thuộc về phạm trù nghiên cứu cộng đồng sinh vật.

Các đặc điểm của quần thể sinh vật là gì?

Những đặc điểm của quần thể sinh vật cũng là những yếu tố chính để con người tập trung nghiên cứu về quần thể.

Mật độ của quần thể

Mật độ quần thể là số lượng cá thể trên một đơn vị diện tích hoặc thể tích. Đây là đặc trưng định lượng cơ bản nhất của một quần thể. Việc dự đoán dịch hại nông, lâm nghiệp, xác định cường độ đánh bắt trong thủy sản… đều cần điều tra mật độ quần thể. Ở trạng thái tự nhiên, mật độ cá thể của quần thể có xu hướng biến động lớn, nhưng nó không phải là sự thay đổi không giới hạn.

Phân bố các cá thể của quần thể là gì?

Có ba kiểu phân bố các cá thể của quần thể như sau:

  • Các cá thể phân bố đều: khi môi trường đồng nhất, tính lãnh thổ của các cá thể cao, các cá thể phân bố đồng đều trên khu vực theo lãnh thổ riêng.
  • Các cá thể phân bố ngẫu nhiên: khi môi trường đồng nhất, tính lãnh thổ của các cá thể không cao, các cá thể phân bố ngẫu nhiên trong khu vực sinh sống.
  • Các cá thể phân bố theo nhóm: khi môi trường không đồng nhất, cá thể có xu hướng tập trung theo nhóm ở các khu vực có nguồn thức ăn, nước, môi trường thuận lợi.
Ba kiểu phân bố các cá thể trong quần thể
Ba kiểu phân bố các cá thể trong quần thể

Tăng trưởng của quần thể là gì?

Đặc điểm này phụ thuộc vào tỷ lệ sinh tử và tỷ lệ di cư, nhập cư của quần thể.

  • Tỷ lệ sinh tử: Tỷ lệ sinh là tỷ lệ cá thể mới sinh của một quần thể trên tổng số cá thể hiện có ở một khoảng thời gian nhất định. Tỷ lệ tử vong là tỷ lệ giữa số cá thể tử vong của một quần thể trên tổng số cá thể hiện có, ở một khoảng thời gian nhất định. Trong điều kiện tự nhiên, tỷ lệ sinh và tử quyết định sự thay đổi của mật độ dân số.
  • Tỷ lệ di cư, nhập cư: Nhiều quần thể sinh vật có hiện tượng nhập cư và di cư, việc nhập cư hay di cư của một số lượng lớn cá thể sẽ ảnh hưởng không nhỏ đến mật độ quần thể. 

Tỷ lệ giới tính trong quần thể là gì?

Tỷ lệ giới tính là tỷ lệ số lượng cá thể đực và cái trong một quần thể. Trong tự nhiên, tỷ lệ giới tính bình thường của các quần thể rất khác nhau, và tỷ lệ giới tính có ảnh hưởng nhất định đến kích thước quần thể.

Cơ cấu tuổi tác của quần thể

Cấu trúc tuổi của quần thể là số lượng cá thể non, cá thể trưởng thành và cá thể già trong một quần thể. Phân tích cấu trúc tuổi của quần thể có thể gián tiếp xác định xu hướng phát triển của nó.

Sự biến động số lượng cá thể

Sự biến động về số lượng của các cá thể trong quần thể thường phụ thuộc nhiều yếu tố cả khách quan và chủ quan. Thông thường, sự biến động này sẽ chia thành hai loại:

  • Biến động số lượng cá thể theo chu kỳ, ví dụ theo mùa, theo thời gian ngày đêm…
  • Biến động số lượng cá thể không theo chu kỳ, ví dụ các nguyên nhân như dịch bệnh, thiên tai, sự xâm nhập ngoại lai…

Quan hệ sinh thái giữa các cá thể trong quần thể sinh vật là gì?

Quan hệ giữa các cá thể trong quần thể với nhau cũng như giữa các cá thể với môi trường bên ngoài được gọi là quan hệ sinh thái trong nghiên cứu quần thể sinh vật. Có hai loại quan hệ chính trong quần thể như sau:

Quan hệ hỗ trợ

Là mối quan hệ giúp đỡ, hỗ trợ của các cá thể cùng loài trong cuộc sống như hỗ trợ tìm kiếm thức ăn, chống lại kẻ thù…

Vai trò của mối quan hệ này là đảm bảo cho quần thể tồn tại một cách ổn định, làm tăng khả năng sống sót và sinh sản của các cá thể trong quần thể. Đồng thời nó cũng giúp chúng khai thác được tối ưu các yếu tố của môi trường sống.

Các con báo trong quần thể hỗ trợ nhau săn mồi
Các con báo trong quần thể hỗ trợ nhau săn mồi

Xem thêm:

Quan hệ cạnh tranh

Mối quan hệ cạnh tranh giữa các cá thể trong quần thể xuất hiện khi mật độ cá thể của quần thể tăng lên cao, các yếu tố của môi trường không đủ cung cấp cho mọi cá thể. Các cá thể sẽ tranh giành về thức ăn, nơi ở, bạn tình… 

Vai trò của mối quan hệ này là duy trì mức ổn định số lượng và sự phân bố các cá thể quần thể, đảm bảo sự phát triển, tồn tại của quần thể.

Trên đây là những thông tin về quần thể sinh vật là gì, đặc điểm của quần thể sinh vật. Hy vọng sau khi đọc xong bài viết, bạn đã có thêm kiến thức về vấn đề này.